Από τα μυστικά των Ενετών στους ψηφιακούς χάρτες του 21ου αιώνα
Με αφορμή τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Υδρογραφίας (21η Ιουνίου), ο Αργολικός Κόλπος βρέθηκε και πάλι στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Η επιλογή του Τολού ως τόπου διεξαγωγής των φετινών εκδηλώσεων της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού δεν ήταν τυχαία. Πρόκειται για μια περιοχή όπου η γεωγραφία, η ναυτική ιστορία και η επιστήμη της χαρτογράφησης συνδέονται στενά εδώ και αιώνες.
Η υδρογραφία αποτελεί τον επιστημονικό κλάδο που ασχολείται με τη μέτρηση και αποτύπωση των θαλασσών, των ακτών και του βυθού. Από τα δεδομένα που συλλέγονται προκύπτουν οι ναυτικοί χάρτες, οι οποίοι αποτελούν βασικό εργαλείο για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την αλιεία, τις θαλάσσιες μεταφορές, την άμυνα και την προστασία του περιβάλλοντος. Σήμερα θεωρείται αυτονόητο ότι ένας καπετάνιος γνωρίζει με ακρίβεια τα βάθη και τους κινδύνους μιας περιοχής. Στο παρελθόν όμως, αυτή η γνώση αποτελούσε πολύτιμο στρατιωτικό μυστικό.
Ο Αργολικός Κόλπος υπήρξε διαχρονικά ένας από τους σημαντικότερους θαλάσσιους χώρους της ανατολικής Πελοποννήσου. Με φυσικό λιμάνι το Ναύπλιο και ασφαλείς όρμους όπως εκείνος του Τολού, προσέφερε ιδανικές συνθήκες για αγκυροβόλιο, ανεφοδιασμό και προστασία πλοίων. Η μορφολογία του κόλπου, τα νησιά και οι βραχονησίδες του, καθώς και η σχετική προστασία από τους ισχυρούς ανέμους του Αιγαίου, τον κατέστησαν στρατηγικό σημείο για κάθε ναυτική δύναμη που επιθυμούσε να ελέγξει την ανατολική Μεσόγειο.
Η ιστορία της υδρογραφίας στην περιοχή συνδέεται άμεσα με τη δεύτερη ενετική κυριαρχία στην Πελοπόννησο. Το 1686, κατά την εκστρατεία εναντίον των Οθωμανών, ο ναύαρχος Φραντσέσκο Μοροζίνι χρησιμοποίησε τον Αργολικό Κόλπο ως βάση επιχειρήσεων για την πολιορκία του Ναυπλίου. Οι Ενετοί χαρτογράφοι κατέγραψαν με προσοχή τις ακτές, τα νησιά και τα αγκυροβόλια της περιοχής. Ιδιαίτερη θέση κατέχει το έργο του μεγάλου χαρτογράφου Vincenzo Coronelli, ο οποίος αποτύπωσε το Ναύπλιο και τις γύρω ακτές σε χάρτες και χαλκογραφίες που θεωρούνται σήμερα ανεκτίμητα τεκμήρια της εποχής.
Στους χάρτες αυτούς διακρίνεται η σημασία του όρμου του Τολού, γνωστού τότε ως «Porto di Rogdi». Η νησίδα Ρόμβη και το Κορωνήσι λειτουργούσαν ως φυσικοί κυματοθραύστες, προσφέροντας ασφαλές καταφύγιο στον στόλο. Για τους ναυτικούς της εποχής, η γνώση των βαθών, των υφάλων και των ασφαλών σημείων αγκυροβολισης μπορούσε να καθορίσει την έκβαση μιας στρατιωτικής επιχείρησης.
Κατά τον 19ο αιώνα η υδρογραφία πέρασε σε μια νέα εποχή. Οι μεγάλες ναυτικές δυνάμεις της Ευρώπης εγκατέλειψαν σταδιακά τις γενικές περιγραφές και προχώρησαν σε συστηματικές επιστημονικές μετρήσεις. Γάλλοι και Βρετανοί υδρογράφοι πραγματοποίησαν εκτεταμένες αποτυπώσεις στο Αιγαίο και στις ελληνικές ακτές. Οι ναυτικοί χάρτες γέμισαν με βυθομετρικές ενδείξεις, πληροφορίες για τη σύσταση του βυθού και προειδοποιήσεις για υποθαλάσσιους κινδύνους. Για πρώτη φορά ο Αργολικός Κόλπος αποτυπώθηκε με επιστημονική ακρίβεια, δημιουργώντας τις βάσεις για τη σύγχρονη ναυσιπλοΐα. Ένας από τους πρωτοπόρους αυτής της περιόδου ήταν ο Γάλλος υδρογράφος Pierre-Henri Gauttier, ο οποίος μεταξύ 1816 και 1820 πραγματοποίησε τις πρώτες συστηματικές μετρήσεις στον Αργολικό Κόλπο .
Λίγο αργότερα, το Βρετανικό Ναυαρχείο εξέδωσε τους μνημειώδεις χάρτες του (Admiralty Charts) . Για πρώτη φορά, οι χάρτες του Ναυπλίου και του Τολού δεν περιορίζονταν στην απεικόνιση του σχήματος των ακτών, αλλά εμπλουτίστηκαν με κρίσιμα δεδομένα όπως η βυθομετρία (το ακριβές βάθος της θάλασσας), η σύσταση του βυθού και η θέση επικίνδυνων υφάλων γύρω από τη Ρόμβη . Αυτή η εξέλιξη ήταν ζωτικής σημασίας για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, καθώς παρείχε στους ναυτικούς τις απαραίτητες πληροφορίες για την αποφυγή κινδύνων και την ασφαλή προσέγγιση των λιμανιών.
Στην ελληνική πλευρά, η οργανωμένη υδρογραφία καθυστέρησε, αν και το 1818 ο Έλληνας ναυτικός Κεφαλάς είχε εκδώσει στη Μασσαλία ναυτικούς χάρτες της Μεσογείου και του Αρχιπελάγους στα ελληνικά, ενώ προς το τέλος του 19ου αιώνα το Υπουργείο Ναυτικών συγκρότησε Γραφείο Υδρογραφίας. Ο υποπλοίαρχος Ματθαίος Ματθαιόπουλος εξέδωσε το 1898 το πρώτο ελληνικό εγχειρίδιο με τίτλο «Υδρογραφία, Αποτύπωσις και Δημιουργία Ναυτικών Χαρτών», για τις ανάγκες εκπαίδευσης των Ναυτικών Δοκίμων.
Η ίδρυση της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού στις αρχές του 20ού αιώνα, υπό τη διεύθυνση του ίδιου Ματθαίου Ματθαιόπουλου, σηματοδότησε μια νέα περίοδο για τη χαρτογράφηση των ελληνικών θαλασσών. Μέχρι σήμερα η υπηρεσία πραγματοποιεί υδρογραφικές αποστολές, ενημερώνει τους ναυτικούς χάρτες και συλλέγει δεδομένα για τα ελληνικά ύδατα.
Η ιστορία της υδρογραφίας στον Αργολικό Κόλπο αποδεικνύει ότι η περιοχή δεν υπήρξε μόνο θέατρο σημαντικών ιστορικών γεγονότων αλλά και πεδίο εξέλιξης της ναυτικής επιστήμης. Από τις ενετικές χαρτογραφήσεις του 17ου αιώνα έως τους ψηφιακούς χάρτες του 21ου, το Ναύπλιο και το Τολό συνεχίζουν να αποτελούν σημεία αναφοράς. Η υδρογραφία, άλλοτε εργαλείο πολέμου και κυριαρχίας, αποτελεί πλέον εργαλείο ασφάλειας, συνεργασίας και προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
